ΜΕΛΙΣΣΑ - Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΠΛΑΣΜΑΤΩΝ
Οι μέλισσες και το μέλι αναφέρονται εκτενώς στα ιερά κείμενα του Ιουδαϊσμού, του Χριστιανισμού και του Ισλάμ, έχοντας αποκτήσει σημαντικό θρησκευτικό συμβολισμό.
Το MOHA, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους που απειλούν την επιβίωση των μελισσών, ξεκίνησε το πρόγραμμα «Αστικός Κήπος για Μέλισσες – Mi.EL» με στόχο την ευαισθητοποίηση των κατοίκων των πόλεων όλων των ηλικιών.
ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΕΝΤΟΜΟ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ ΤΡΟΦΗ
Ένα από τα μικρά πλάσματα που επάνω στην πλάτη του χτίστηκε και διατηρείται ο κόσμος μας. Εκφράζει την σκληρή δουλειά, την παραγωγικότητα και την αφθονία. Είναι σύμβολο της ευημερίας.
Υπηρετεί ακατάπαυστα τον πλανήτη που φιλοξενεί όλους μας, εξασφαλίζοντας την ισορροπία της φύσης που μας περιβάλλει.
Επικονιάζει περισσότερο από το 70% των καλλιεργειών που μας τροφοδοτούν, παράγει πρόπολη, κερί, βασιλικό πολτό και μέλι. Προσφέρει τροφή, φάρμακα, καύσιμα, ομορφιά, και υγεία.
ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ 33 ΓΡΑΜΜΑΡΙΑ ΜΕΛΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟΝ ΓΥΡΟ ΤΗΣ ΓΗΣ
Κάθε πέταγμά της είναι στιγμή πολλών χιλιομέτρων πτήσης στην ημέρα, για να απορροφήσει το άρωμα των λουλουδιών, να επικονιάσει τα φυτά, να συγκεντρώσει μέλι και να διαιωνίσει το είδος της. Για κάθε κιλό μέλι που παράγει, αγγίζει 4 εκατομμύρια λουλούδια και θα πρέπει να κινηθεί 150 χιλιάδες χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου 4 φορές τον γύρο της γης. Είναι πλάσμα εξαιρετικά προσεκτικό και πολύ οικονόμο.
Επιστημονικές επιτροπές, μεμονωμένοι ερευνητές, πανεπιστημιακά ιδρύματα, κρατικοί θεσμοί, περιβαλλοντικές οργανώσεις προσπαθούν να καταλάβουν πώς ζουν και λειτουργούν, πώς γονιμοποιούν τα φυτά και συνεννοούνται με τις υπόλοιπες μέλισσες. Οι στενοί συνεκτικοί δεσμοί της κυψέλης απασχόλησαν κοινωνιολόγους, ανθρωπολόγους και ψυχολόγους. Η μοναρχική διοικητική δομή της μελετάται από τις πολιτικές επιστήμες. H ευφυής αρχιτεκτονική της κυψέλης είναι μαθηματικό και κατασκευαστικό θαύμα.
ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ ΟΜΩς ΠΕΘΑΙΝΕΙ ΑΝΥΠΟΛΟΓΙΣΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΟΝΑΧΙΚΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ
Η απαράμιλλη εργατικότητα και αυτοθυσία της, ενέπνευσαν όλες τις κυρίαρχες θρησκείες, και οι πανάρχαιοι μύθοι γύρω από αυτές την τέχνη. Η μελισσοκομία είναι ένα από τα αρχαιότερα επαγγέλματα.
Χωρίς τη μέλισσα η φύση δε θα ήταν η ίδια, αλλά ούτε και εμείς, που εξαρτόμαστε από τη φυσική ισορροπία του πλανήτη γύρω μας, θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε με τις ίδιες συνθήκες. Σε έναν πλανήτη χωρίς μέλισσες επικονιαστές, η διαθέσιμη τροφή θα μειωθεί κατακόρυφα σε ποσότητες και ποικιλίες, και θα διαταραχθεί για πάντα η ισορροπία στα οικοσυστήματα και η βιοποικιλότητα που υποστηρίζει την ζωή.
Υπάρχουν χιλιάδες είδη μελισσών με τις περισσότερες να είναι μοναχικές. Δεν είναι μέλισσες που εγκατέλειψαν την κυψέλη και ζουν πλέον μόνες τους. Δεν παράγουν μέλι, δεν έχουν βασίλισσα και ζουν νομαδικά στην ύπαιθρο, στα δάση και στα βουνά. Συχνά φωλιάζουν κοντά η μία στην άλλη. Επειδή δεν προστατεύουν αποθέματα μελιού, δεν είναι επιθετικές.
ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ, ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ, Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΙΟΤΟΠΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ ΠΛΗΣΙΑΖΟΥΝ ΤΙς ΠΟΛΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΑΣΤΙΚΑ ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ
Εκτεταμένοι βιότοποι με ποικίλη άγρια χλωρίδα και φυσικά ενδιαιτήματα επικονιαστών, έχουν μετατραπεί σε μονοκαλλιέργειες που παράγουν ανθρώπινη τροφή με σημαντική χρήση φυτοφαρμάκων, αλλά ελάχιστο νέκταρ και γύρη.
Τεράστιες εκτάσεις φυσικών περιοχών έχουν μετατραπεί με άμετρη ανοικοδόμηση σε αστικά περιβάλλοντα, χωρίς να λαμβάνεται επαρκώς υπόψη ο βιότοπος των επικονιαστών της περιοχής. Παθογόνοι μικροοργανισμοί, παράσιτα, άλογη χρήση χημικών σε καλλιέργειες και μαζικοί ψεκασμοί καταστροφής εντόμων, είναι μερικοί μόνο από τους παράγοντες που ευθύνονται για τους θανάτους.
ΕΙΝΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
Οι μέλισσες, τα μικρά αυτά πλάσματα και σπουδαίοι πρεσβευτές της φύσης, είναι ζωντανοί οργανισμοί που αναπνέουν, νιώθουν φόβο, και πόνο. Είναι ενσυναίσθητες και εκφράζουν συναισθήματα. Έχουν καλές και κακές μέρες, η δύναμή τους αυξάνεται και μειώνεται. Χρειάζονται νερό γιατί διψούν συχνά και άφθονα λουλούδια για να συλλέξουν την τροφή της ομάδας τους.
Έχουν απαιτήσεις και δικαιώματα για επιβίωση, και ανάγκη προστασίας από κίνδυνους που τις απειλούν.
ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΣΙΩΠΗΛΑ ΚΑΙ ΑΔΙΚΑ ΑΠΟ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑ
Μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τις μέλισσες είναι η έλλειψη ασφαλών ενδιαιτημάτων για να χτίσουν το σπίτι τους και να αναζητήσουν την τροφή τους.
Ένας μελισσόκηπος σε μια αυλή, ένα περβάζι ή μια γλάστρα με ενδημικά λουλούδια, μπορούν να τους προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο. Αν η χρήση φυτοφαρμάκων είναι επιβεβλημένη, πρέπει να επιλέγονται στοχευμένα βιολογικά προϊόντα, που δε θα εφαρμόζονται όταν τα λουλούδια είναι ανθισμένα.
Η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού έχει σοβαρές επιπτώσεις στις μέλισσες που χρειάζονται άφθονο. Σκεύη με καθαρό νερό και βότσαλα για να μην κινδυνεύουν, βοηθούν καταλυτικά στην επιβίωση και την παραγωγικότητά τους.
Το 70% των μελισσών διαχειμάζει υπόγεια στο έδαφος για να φιλοξενήσει τα μικρά τους και περιμένει την άνοιξη για να αναδυθούν. Ένα ανέγγιχτο μικρό ηλιόλουστο κομμάτι στον κήπο μπορεί να προσφέρει ασφαλές καταφύγιο για χιλιάδες μελισσών.
Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΖΗΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΝΑ ΙΣΧΥΡΙΣΤΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ!
Οι υπόλοιπες νομάδες μέλισσες ζουν σε τρύπες στο εσωτερικό δένδρων, κορμών, ή κοίλων φυτικών στελεχών. Οι νεκροί μίσχοι των φυτών, ο φλοιός, το καλάμι, τα φύλλα και κυρίως το αδιατάρακτο έδαφος είναι τα μυστικά χειμερινά σπίτια των μοναχικών μελισσών. Ένα κούφιο κομμάτι ξύλου είναι ένα άνετο σπίτι για να ξεχειμωνιάσουν, μέχρι να έρθει η άνοιξη και να μπορούν να ζουν σε εξωτερικούς χώρους.
Δημόσιοι κήποι με δέντρα που δίνουν νέκταρ, φυλλώματα με ρητίνη και υλικό φωλιάσματος, αυτοφυή φυτά, μπορούν να είναι απλές πρακτικές για να περιορισθεί ο ραγδαίος ρυθμός απώλειας των επικονιαστών.
Η ενημέρωση για τα παγκόσμια κινήματα προστασίας της μέλισσας, τις νομοθετήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την κρατική μέριμνα, την επιστημονική έρευνα που υποστηρίζει τις μοναχικές μέλισσες, αλλά και τις χημικές εταιρείες που εμπορεύονται θανατηφόρα φυτοφάρμακα, είναι επιτακτική.
Η διάσωση των μελισσών δεν είναι απλή υπόθεση, αλλά και μόνο η αποδοχή αλληλεξάρτησης της ύπαρξής μας, άμεσα θα δημιουργούσε την ενσυνείδητη συνεργασία για έναν καλύτερο, καθαρότερο και πιο ασφαλή κόσμο.
ΙερΑ αποσπΑσματα
για τις μΕλισσες
«ή πορεύθητι πρός τήν μέλισσαν και μάθε ώς εργάτις έστω την τε έργασίαν ώς σεμνήν ποιείται»
Β΄ Μακκαβαίων
«Χαίρε η γη της επαγγελίας, χαίρε εξ ης ρέει μέλι και γάλα.»
Περιγραφή της γης του Ισραήλ στον Ακάθιστο Ύμνο για τη Θεοτόκο
Και ο Κύριός σας εμψύχωσε τις μέλισσες: «Κάντε τα σπίτια σας στα βουνά, τα δέντρα, και σε ό, τι -οι άνθρωποι- κατασκευάζουν.»
An-Nahl (Η ΜΕΛΙΣΣΑ) 16η Σούρα του Κορανίου
Dhammapada 4:49
ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Το Ερευνητικό Κέντρο MOHA ιδρύθηκε το 2006 στην Καβάλα ως φορέας έρευνας και είναι επίσημα αναγνωρισμένο από την ελληνική πολιτεία (ΦΕΚ Άρθρο 3/παρ.2 Ν. 4310/2014)
Πρωταρχικός του στόχος είναι η ανάδειξη της πολυπολιτισμικότητας της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και η προώθηση του διαθρησκευτικού και διαπολιτισμικού διαλόγου με τη συμβολή δράσεων επιστημονικού, εικαστικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα.
Το ΜΟΗΑ στεγάζεται και δραστηριοποιείται σε δύο σημαντικά μνημεία της πόλης της Καβάλας, το Ιμαρέτ και την Οικία του Μοχάμετ Άλι.
Η αποκατάσταση του Ιμαρέτ και της οικίας του Μοχάμετ Άλι περιελάμβανε τη διαμόρφωση των κήπων των δύο μνημείων, σύμφωνα με την ιστορική τους ταυτότητα. Ως αποτέλεσμα, τα δύο κτίρια προσφέρουν μεγάλα συμπλέγματα αστικών κήπων που συμβάλουν στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και κατ’ επέκταση, στη βελτίωση του αέρα στο άμεσο περιβάλλον τους. Ταυτόχρονα, τα δέντρα με τις πυκνές φυλλωσιές έδωσαν καταφύγια σε αμέτρητα πουλιά, ενώ η φύτευση σχεδιάστηκε με σκοπό την προσέλκυση εντόμων επικονιαστών.
Η διαχείρηση των κήπων είναι αυστηρά οικολογική και ακολουθούνται συγκεκριμένες πρακτικές.
ΤΟ ΕΡΓΟ
Το project «Αστικός Κήπος για Μέλισσες -Mi.EL» σχεδιάστηκε έχοντας ως απώτερο στόχο την ευαισθητοποίηση του συνόλου των πολιτών και την ανάδειξη του ρόλου προστασίας που μπορούν τα αστικά κέντρα να παρέχουν στις νομάδες μέλισσες.
Η διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης και η υιοθέτηση αξιών και στάσεων θα συμβάλλουν στη δημιουργία νέων προτύπων συμπεριφοράς προς το περιβάλλον για ενήλικες και παιδιά, και η ίδρυση ενός «αστικού κήπου για μέλισσες» είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να ξεκινήσουμε.
ΔΡΑΣΕΙΣ
Δημιουργία στους κήπους της οικίας Μοχάμετ Αλί σημαντικής χλωριδικής ποικιλομορφίας που επιτρέπει σε πολλές μέλισσες να βρουν χώρους για καταφύγιο, τροφή και αναπαραγωγή.
Καλλιέργεια φυτών, όπως παλιές ποικιλίες τριαντάφυλλων, βιολογικά αρωματικά φυτά, οπωροφόρα δέντρα, γιασεμί και αγιόκλημα, πλούσια σε νέκταρ, χρώματα και αρώματα που προσελκύουν τις μέλισσες. Παράλληλα, με την τοποθέτηση δοχείων με αραιωμένο μέλι, εξασφαλίζεται επαρκές συμπλήρωμα τροφής, καθώς μόνο ελάχιστη ποσότητα μελιού είναι αρκετή για την ημερήσια ενέργεια που χρειάζονται.
Επαναχρησιμοποίηση πράσινων αποβλήτων
- Εκριζώσεις χωρίς μηχανήματα για να αποφευχθούν ρύποι που διαταράσσουν τα έντομα επικονιαστές.
Απελευθερώσεις ωφέλιμων εντόμων που προστατεύουν και προφυλάσσουν τα φυτά.
Λογική άρδευση
Αυστηρή και περιορισμένη χρήση μόνο βιολογικών προϊόντων για την καταπολέμηση ασθενειών και παρασίτων, που εφαρμόζονται μόνο μετά την περίοδο ανθοφορίας.
Μόνιμα άφθονο καθαρό νερό σε δοχεία με πέτρες σε διάφορα σκιερά σημεία του κήπου γιατί οι μέλισσες έχουν μεγάλη ανάγκη από νερό.
Κατασκευή καταφυγίων για μοναχικές μέλισσες
ΔΡΑΣΕΙΣ
- Δημιουργία ενημερωτικού υλικού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στον τύπο, σε επιχειρήσεις και σχολικές ομάδες, για τις μέλισσες που παράγουν μέλι και για τις μοναχικές μέλισσες.
- Εκπαιδευτική ιστοσελίδα για τη μέλισσα και τους κήπους του μουσείου:
moharesearchcenter.wixsite.com/museum-gardens - Εκπαιδευτικό παιχνίδι στους κήπους του μουσείου για παιδιά και μαθητές, με στόχο την απόκτηση γνώσεων για τη μέλισσα, τη γη, τη φύση, καθώς και την υιοθέτηση μιας βιώσιμης περιβαλλοντικής στάσης ζωής
- Συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης για την επιστημονική και ερευνητική υποστήριξη του project.
- Συνεργασία με την Πολυτεχνική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης για την κατασκευή ειδικών πλίνθινων καταφυγίων για τις νομάδες μέλισσες των πόλεων, και διάθεση τους σε πανεπιστήμια, μουσεία, ξενοδοχεία, αρχιτεκτονικές και κατασκευαστικές ομάδες, δημόσια κτίρια κτλ.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ
- Ανοιχτή συζήτηση στους κήπους του μουσείου με μελισσοκόμους, καλλιτέχνες και νέους επιστήμονες, με θέμα την κοινωνική και εργασιακή οργάνωση της κυψέλης και τους δεσμούς που αναπτύσσονται σε αυτή (23 Σεπτεμβρίου 2023)
- Παραγωγή μεταξωτών μαντηλιών από τη MANTILITY και κοσμημάτων από τη Λούστα-Θυσιάδη με θέμα τη μέλισσα (2024)
- Έκδοση παραμυθιού από τη λογοτέχνη Αικατερίνη Κουρή με θέμα τη μέλισσα (2024)
- Εγκατάσταση Flow Hive καταφυγίου για μελιτοφόρες μέλισσες στους κήπους του Μουσείου Μοχάμετ Άλι (Σεπτέμβριος 2023)
- Εικαστική έκθεση στο Μουσείο Μοχάμετ Άλι (2024)