Όπως και άλλες πτυχές της ισλαμικής κουλτούρας, έτσι και η ισλαμική τέχνη ήταν αποτέλεσμα της μίξης λαών και πολιτισμών, με τις αραβικές, περσικές, μεσοποτάμιες και αφρικανικές παραδόσεις να μπλέκονται μεταξύ τους. Ξεκινώντας από αυτή τη βάση και απορρίπτοντας την απεικόνιση έμψυχων όντων, οι μουσουλμάνοι καλλιτέχνες σταδιακά καθιέρωσαν ένα δικό τους στυλ που ουσιαστικά αποκλίνει από τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή τέχνη της εποχής τους. Τριών ειδών διακοσμήσεις ξεχωρίζουν ως τα κύρια χαρακτηριστικά της ισλαμικής τέχνης: floral συνθέσεις, γεωμετρικά σχήματα και καλλιγραφία.
Η χρήση φυτικών μοτίβων στην ισλαμική τέχνη εξαρτάται βέβαια σε κάποιο βαθμό από την ισλαμική απαγόρευση της αναπαράστασης ζωντανών πλασμάτων. Η αναπαράσταση της φύσης είναι περισσότερο αφηρημένη παρά ρεαλιστική όπως στη δυτική τέχνη. Στις φυτικές εικόνες, φυτά, κλαδιά, φύλλα και λουλούδια συνυφαίνονται και συνδέονται μεταξύ τους και συχνά δε διακρίνονται από τις γεωμετρικές γραμμές γύρω τους, όπως συμβαίνει στα αραβουργήματα. Οι μουσουλμάνοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν το φύλλωμα με ιδιαίτερη λεπτότητα, ειδικά γύρω από καμάρες και παράθυρα. Η χρήση φυτικών μοτίβων επεκτάθηκε και σε πολλά διακοσμητικά αντικείμενα, όπως στα κεραμικά, τα υφαντά, τα χαλιά, καθώς και στα πολύχρωμα πλακάκια που καλύπτουν συχνά μεγάλες επιφάνειες σε θρησκευτικούς ή δημόσιους χώρους.
Η γεωμετρία απέκτησε επίσης κυρίαρχο ρόλο στην τέχνη της Ανατολής, επιτρέποντας στους καλλιτέχνες να απελευθερώσουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους. Ένας λόγος για την εξέλιξη της γεωμετρικής τέχνης ήταν η πολυπλοκότητα και η δημοτικότητα της επιστήμης της γεωμετρίας που άνθισε στον ισλαμικό κόσμο. Προέκυψε λοιπόν μια νέα μορφή τέχνης, βασισμένη εξ ολοκλήρου σε μαθηματικούς κανόνες και γεωμετρικά σχήματα, όπως κύκλους, τετράγωνα, τρίγωνα και αστέρια. Μεγάλες εγκαταστάσεις, όπως παλάτια, τζαμιά, λουτρά και κήποι, ακολουθούν πάντα τα μέτρα της γεωμετρίας και της συμμετρίας. Σε μικρότερη κλίμακα, χαλιά και κιλίμια γίνονταν ανέκαθεν καμβάδες για να αναπτυχθούν μοτίβα με γεωμετρική ακρίβεια.
Η ανάπτυξη της καλλιγραφίας ως διακοσμητικό στοιχείο οφείλεται στη σημασία που αποδίδουν οι μουσουλμάνοι στο ιερό τους βιβλίο, το Κοράνι, το οποίο υπόσχεται θεϊκές ευλογίες σε εκείνους που το διαβάζουν και το γράφουν. Αυτό δείχνει πως ο στόχος της ισλαμικής καλλιγραφίας δεν ήταν μόνο να διακοσμήσει, αλλά και να λατρέψει και να μνημονεύσει τον Θεό. Αντίστοιχα, στη χριστιανική τέχνη θεωρείται θεία πράξη η απόδοση της εικόνας του Θεού, η εικονογραφία. Από την άλλη πλευρά, στην ανεικονική ισλαμική τέχνη θεία πράξη αποτελεί η απόδοση του λόγου του Θεού με τα πιο όμορφα καλλιγραφικά γράμματα. Τα καλλιγραφικά κείμενα δεν κοσμούν μόνο βιβλία και επιστολές, αλλά και θρησκευτικά κτίρια, δημόσια και ταφικά μνημεία.
Πάρα πολλοί Μουσουλμάνοι καλλιτέχνες έζησαν και πέθαναν σε πλήρη αφάνεια. Στην Ευρωπαϊκή Μεσαιωνική καθώς και στην Ανατολίτικη τέχνη, ήταν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας για έναν καλλιτέχνη να υπογράψει το έργο του με το όνομά του. Σημασία είχε το αποτέλεσμα της δουλειάς του και όχι η ταυτότητά του. Οι γνώσεις των επιστημών και των τεχνών, που συνδέονται άρρηκτα, ενσωματώθηκαν στις συντεχνίες, οι οποίες υπήρξαν τα οργανικά σώματα που δημιουργούσαν παραδοσιακή τέχνη.
Από τους Δυτικούς μελετητές η τέχνη της Ανατολής αναγνωρίστηκε συχνά ως περιορισμένη, με μειωμένη καλλιτεχνική δημιουργικότητα. Το Ισλάμ θεωρήθηκε περιοριστικό του καλλιτεχνικού ταλέντου και η τέχνη του συχνά κρίθηκε από την απαγόρευση να παράγει μορφές και δραματικές σκηνές. Ωστόσο οι Δυτικοί εξέταζαν με τα κριτήρια και τους κανόνες της Δύσης. Στην πραγματικότητα, η ισλαμική τέχνη έχει μια ριζικά διαφορετική προοπτική και αξία. Στους εμπορικούς δρόμους που ένωναν την Ασία με την Ευρώπη άρχισαν να διακινούνται αντικείμενα ισλαμικής τέχνης: μετάξια, μουσελίνες, χαλιά, κεραμικά σκεύη. Έτσι οι Ευρωπαίοι γνώρισαν και γοητεύτηκαν από την τέχνη της Ανατολής, εντάσσοντάς την στη μόδα, τα κτίρια και την καθημερινή ζωή τους.