Αυτή την εποχή, που ακόμη και ένα μουσουλμανικό όνομα μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, δε θα ήταν ό,τι καλύτερο να ταξιδέψει η Σεχραζάντ στα αεροδρόμια της Δύσης… Από την άλλη, αν κάποιος μπορεί να σωθεί, αυτή είναι η Σεχραζάντ… Ίσως μπορεί να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους βάση…

Για όλα φταίει η Σεχραζάντ.

Γιατί αποφάσισε να ταξιδέψει στη Δύση και πέτυχε εκεί όπου όλες οι μουσουλμανικές ορδές απέτυχαν, πριν ακόμα και από την εποχή των Σταυροφοριών.

Η Σεχραζάντ έφυγε από τη Βαγδάτη για το Παρίσι με τον Γάλλο Antoine Galland στα τέλη του 17ου αιώνα. Στις αρχές του 18ου, δόθηκε το δικαίωμα στην «Ανατολίτισσα από την Περσία» να μιλήσει γαλλικά. Μια κυρία σοφή, ευγενής, τόσο στα παραμύθια όσο και στις ιστορίες της, κατέκτησε γρήγορα τον κόσμο της Ευρώπης με τα παραμύθια της. Έμαθε να μιλάει αγγλικά, ρωσικά, γερμανικά, ιταλικά. Έξυπνη και ευκίνητη, έγραψε μυθιστορήματα και ποίηση, φιλοτέχνησε πίνακες, δίδαξε παιδιά, συνέθεσε όπερες, σχεδίασε σκηνικά.

Η Ανατολίτισσα Σεχραζάντ είναι πολυμαθής, ταλαντούχα και πλήρως ντυμένη. Γνωρίζει το Κοράνι, το φικ (νομολογία) και άλλα θρησκευτικά κείμενα, καθώς και φιλοσοφία, λογοτεχνία, ιατρική, ιστορία και «τα λόγια των σοφών και των βασιλιάδων». Είναι εξειδικευμένη στην ψυχολογία και εξοικειωμένη με τον κόσμο. Η Σεχραζάντ ξεπερνά τις διαιρέσεις μεταξύ θρησκευτικού και κοσμικού, με τρόπο που η Ανατολή και η Δύση του σύγχρονου κόσμου προσπαθούν απεγνωσμένα να πετύχουν.

Μια έξυπνη γυναίκα που χρησιμοποίησε το μυαλό της για να σώσει το σώμα της, ενώ δυστυχώς προγενέστερες, αλλά και μεταγενέστερές της χρησιμοποίησαν το σώμα τους για να χάσουν το κεφάλι τους. Δίδαξε στον βασιλιά τη δύναμη του λόγου και τον ανάγκασε να σταματήσει τη σφαγή. Όχι μόνο αυτό, ο Σαχράγιαρ παραδέχεται επίσημα ότι οι άντρες πρέπει να χρησιμοποιούν τη λογική αντί για τα στρατεύματα για να διαμορφώσουν τις καταστάσεις. Οι ιστορίες της αποτελούν σύμβολο της λογικής ενάντια στη βία και προσθέτουν μια άλλη διάσταση στις ιστορίες του σύγχρονου μύθου για τον πολιτισμό και τη συνύπαρξη.

Με το πέρασμά της στη Δύση όμως, έχασε την ευφυΐα της και το δικαίωμά της να μιλάει για τον κόσμο της… Άρχισε να αφηγείται ό,τι της λέει η Δύση, ή μάλλον, ό,τι η ανδροκρατούμενη Δύση αφηγείται για τον εαυτό της. Οι λέξεις δεν είχαν απαραίτητα το ίδιο νόημα στους δύο κόσμους. Το νέο της κοινό την τοποθέτησε σε φανταστικά σκηνικά και μετέτρεψε τη δύναμη και την ομορφιά των λέξεων της σε ωραία εμφάνιση και γλώσσα του σώματος. Η νέα Σεχραζάντ έγινε γνωστή, αλλά δεν την αναγνώριζαν πια τα παραμύθια της. Είχε συμβεί μια βαθιά πολιτισμική διαφοροποίηση.

Βρέθηκε απροετοίμαστη ανάμεσα σε δύο κόσμους – Ανατολή και Δύση. Δύο Σεχραζάντ, δύο κουλτούρες, δύο διάλογοι. Η διαφορά έκφρασης Ανατολής και Δύσης αναγνωρίζεται και στα παραμύθια της. Διαφορετικές ιδέες, πρακτικές, φαντασιώσεις και προτιμήσεις. Δύο τεράστιοι μεγεθυντικοί φακοί. Περιβάλλον και γεωγραφικές παράμετροι γύμνωσαν και φίμωσαν τη Σεχραζάντ.

Δυτικοί καλλιτέχνες, μουσικοί, σκηνοθέτες, σεναριογράφοι, ζωγράφοι έκαναν αυτό που δεν τόλμησε ο βασιλιάς της Σεχραζάντ. Αποπλάνησαν σιωπηλά την ευρηματική αφηγήτρια. Και δυστυχώς, οι μεγάλες κυρίες των βασιλικών αυλών της Ευρώπης δεν την προστάτευσαν, καθώς ενδιαφέρθηκαν περισσότερο για τις μουσελίνες της Βαγδάτης και λιγότερο για τα ζητήματα των δικαιωμάτων των γυναικών.

Η Σεχραζάντ έπρεπε να περιμένει σχεδόν 150 χρόνια, μέχρι ο Edgar Alan Poe της απέδωσε τους τίτλους «δασκάλα της φαντασίας» και «πριγκίπισσα της πολιτικής» στο βιβλίο του Χίλιες και δύο νύχτες. Έπρεπε να διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό για να συναντήσει τον άντρα που αναγνώρισε σε αυτήν μια λαμπρή νοημοσύνη και που δε δίστασε να τη σκοτώσει στο τέλος της χιλιοστής δεύτερης νύχτας της, προκειμένου να ξαναγράψει τις ιστορίες της.

Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ένα τέτοιο έγκλημα;

Διαβάζοντας δυτικά λογοτεχνικά και φιλοσοφικά έργα, παρατηρώντας τη δυτική τέχνη, παρακολουθώντας όπερα και μπαλέτο, συνομιλώντας με δυτικούς άνδρες, η Mernissi περιγράφει το διαφορετικό περίγραμμα του χαρεμιού στη Δύση και την Ανατολή. «Το χαρέμι ​​μου», λέει, «ως ιστορική πραγματικότητα, συνδέεται με καλλιτεχνικές εικόνες που δημιούργησαν διάσημοι ζωγράφοι και ταλαντούχοι κινηματογραφιστές του Χόλιγουντ, που έκαναν τις γυναίκες κατακτημένες οδαλίσκες με σπάνια καλλυμμένη την κοιλιά τους. Στο πραγματικό δικό μου χαρέμι, ήταν πλήρως ντυμένες, ενώ το σώμα τους περιείχε και μυαλό. Η σεξουαλικότητα ήταν μέρος της ζωής και όχι κάθε στιγμή της ζωής. Σε αυτό που η Δύση φαντάζεται ως χαρέμι, κυριαρχεί ο αισθησιασμός και η γύμνια».

Βρισκόμαστε στον ίδιο πλανήτη; Ίσως το ερώτημα μόνο μπορεί να αμβλύνει τους φόβους των ανθρώπων ότι η παγκοσμιοποίηση οδηγεί σε ομοιογενοποίηση.

Fatema Mernissi

Le harem et l ‘Occident

Η Fatema Mernissi (Σεπτέμβριος 1940 – 30 Νοεμβρίου 2015) ήταν Μαροκινή φεμινίστρια συγγραφέας και κοινωνιολόγος.

Αν ερχόταν ξανά η Σεχραζάντ, ίσως να έλεγε διαφορετικά τις ιστορίες της…