ΤΟ ΙΜΑΡΕΤ ΤΟΥ ΜΟΧΑΜΕΤ ΑΛΙ
Πουθενά δεν φαίνεται πιο καθαρά το ενδιαφέρον του Μοχάμετ Άλι για τη γενέτειρά του από το μεγαλοπρεπές συγκρότημα (κιουλιγιέ) ενός επιβλητικού ιμαρέτ, κορανικής σχολής και φιλανθρωπικού κέντρου, η κατασκευή του οποίου ξεκίνησε το 1813. Το οικοδόμημα κάλυπτε τις εκπαιδευτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές ανάγκες του μουσουλμανικού πληθυσμού και σταμάτησε να λειτουργεί μετά την αποχώρησή του από την περιοχή, το 1923.
Το Ιμαρέτ, που βρίσκεται κάτω από το κάστρο, στο μέσο της ιστορικής συνοικίας της Καβάλας, είναι σπάνιο για την Ευρώπη δείγμα, ένα αριστούργημα της οθωμανικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα, που περιλαμβάνει και στοιχεία ξύλινων κοσμικών κατασκευών.
Η ποικιλία της διακόσμησης, η ποιότητα των λεπτών κατασκευών, η αλληλεπίδραση εσωτερικών και ανοιχτών χώρων και η προσαρμοστικότητα των λειτουργικών δομών συνθέτουν ένα πρωτότυπο συγκρότημα υψηλής αισθητικής και πολιτιστικής αξίας.
Το συγκρότημα περιλάμβανε ένα δημοτικό σχολείο και δύο κολέγια ανώτερου επιπέδου, αφιερωμένα στη διδασκαλία του παραδοσιακού ισλαμικού προγράμματος σπουδών, των σύγχρονων επιστημών και των μαθηματικών.
Το Ιμαρέτ είναι ένα από τα πρωιμότερα παραδείγματα τεχνικής σχολής δυτικού τύπου που παρείχε κοσμική εκπαίδευση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και αντανακλά το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του Μοχάμετ Άλι. Το συγκρότημα διέθετε 61 δωμάτια για έως 300 οικότροφους μαθητές, δύο αίθουσες μελέτης, βιβλιοθήκη, τυπογραφείο και ένα συσσίτιο (ιμαρέτ) για τη σίτιση μαθητών, ταξιδιωτών και φτωχών, ανεξαρτήτως θρησκεύματος. Για τις θρησκευτικές ανάγκες και την υγιεινή των ενοίκων του, το συγκρότημα διέθετε επίσης χώρο προσευχής, κρήνες για τις πλύσεις και χαμάμ. Δεξαμενές κάτω από το κτίριο εξασφάλιζαν συνεχή παροχή νερού.
Με το πέρασμα του χρόνου, οι φιλανθρωπικοί και εκπαιδευτικοί σκοποί του ιδρύματος ατόνησαν. Σύμφωνα με τα σωζόμενα αρχεία, η σχολή λειτουργούσε ακόμη το 1902 και το συσσίτιο έως το 1923. Μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης και την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, το συγκρότημα στέγασε Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία (1927-1960).
Το 1954 το Ιμαρέτ, μαζί με την οικία της οικογένειας του Μοχάμετ Άλι, κηρύχθηκαν διατηρητέα ιστορικά μνημεία και αναγνωρίστηκαν από το ελληνικό κράτος ως αιγυπτιακές ιδιοκτησίες (βακούφ). Οι δύο χώρες συμφώνησαν επίσης να δημιουργήσουν ένα Διεθνές Πολιτιστικό Κέντρο για την προβολή του κοινού πολιτισμού τους. Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Αντίθετα, ο χρόνος, οι πολλαπλές αλλαγές χρήσης και η αδιαφορία οδήγησαν τα δύο κτίρια σε εγκατάλειψη.
Τον Αύγουστο του 2001, ύστερα από συμφωνία με την αιγυπτιακή κυβέρνηση, η οικογένεια Μισιριάν ανέλαβε την αποκατάσταση και των δύο μνημείων, με στόχο μια σύγχρονη χρήση συμβατή με την ταυτότητα, την πολιτιστική σημασία και την ιστορία τους.
Η αποκατάσταση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2001 και ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2004, σύμφωνα με τα αυστηρότερα διεθνή πρότυπα συντήρησης.


