Το Ερευνητικό Κέντρο MOHA διοργάνωσε το Διεθνές Συμπόσιο «Μπεκτασήδες και Αλεβίτες στα Βαλκάνια και την Ανατολία: κοσμοαντιλήψεις και πρακτικές μέσα στον χρόνο και τον χώρο», που πραγματοποιήθηκε στο Ιμαρέτ της Καβάλας από τις 3 έως τις 5 Νοεμβρίου.

Εμβαθύνοντας στους συναρπαστικούς κόσμους του αλεβισμού και του μπεκτασισμού, το συμπόσιο εξέτασε τις πνευματικές, ιστορικές και ανθρωπολογικές διαστάσεις δύο αλληλένδετων μυστικιστικών παραδόσεων με ρίζες στο περσικό Χορασάν, που διαμορφώθηκαν και αργότερα άνθισαν στην Ανατολία και τα Βαλκάνια από τον 14ο αιώνα έως σήμερα.

Εστιάζοντας στο φιλοσοφικό, θρησκευτικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έζησαν οι κοινότητες των Μπεκτασήδων και των Αλεβιτών, στις αλληλεπιδράσεις τους με τις γύρω κοινότητες και στους μετασχηματισμούς που γνώρισαν σε συγκεκριμένα πολυεθνικά, πολυθρησκευτικά και πολύγλωσσα περιβάλλοντα, το συμπόσιο επιχείρησε να παρουσιάσει την πορεία του μπεκτασισμού και του αλεβισμού από τις απαρχές τους έως σήμερα.

Διεθνές συμπόσιο:
Μπεκτασήδες και Αλεβίτες στα Βαλκάνια και την Ανατολία
Κοσμοαντιλήψεις και πρακτικές μέσα στον χρόνο και τον χώρο

3-5 Νοεμβρίου 2023, Ιμαρέτ, Καβάλα

Οργανωτική επιτροπή: Ευάγγελος Αρεταίος, Γιώργος Μαυρομμάτης, Zeynep Turkyilmaz

Το συμπόσιο, το πρώτο διεθνές συμπόσιο του είδους του που διοργανώθηκε στην Ελλάδα, επιχείρησε να διερευνήσει την ιστορική διαδρομή των κοινοτήτων των Μπεκτασήδων και των Αλεβιτών, που εκτείνονται από την Ανατολία έως τα Βαλκάνια, από τους μεσαιωνικούς χρόνους έως σήμερα.

Εστιάζοντας στο φιλοσοφικό, θρησκευτικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έζησαν, στις αλληλεπιδράσεις τους με τις γύρω κοινότητες και στους μετασχηματισμούς που γνώρισαν σε συγκεκριμένα πολυεθνικά, πολυθρησκευτικά και πολύγλωσσα περιβάλλοντα, το συμπόσιο επιχείρησε να παρουσιάσει:

• τους κυριότερους σταθμούς της πορείας του μπεκτασισμού και του αλεβισμού από τις απαρχές τους έως σήμερα
• τις αντιλήψεις για τον κόσμο που διαμόρφωσαν οι Μπεκτασήδες και οι Αλεβίτες και τον τρόπο που αυτές συνυφαίνονται με τις πρακτικές και τις στρατηγικές τους
• τους τρόπους με τους οποίους οι πεποιθήσεις και οι πρακτικές των Μπεκτασήδων και των Αλεβιτών άκμασαν ή αμφισβητήθηκαν σε διαφορετικά πολιτικά και εθνικά πλαίσια, με αποτέλεσμα τον στιγματισμό αυτών των κοινοτήτων.

Οι εισηγήσεις και οι συζητήσεις του συμποσίου επεκτάθηκαν σε ζητήματα όπως η πνευματικότητα και οι τελετουργίες, η γενεαλογία και οι ιεραρχίες, ο ρόλος των Μπεκτασήδων στο σώμα των γενιτσάρων, η ριζική αναδιάρθρωση μετά το 1826 και η αναβίωση την περίοδο του Τανζιμάτ, η μετάβαση από την προνεωτερικότητα στη νεωτερικότητα, η επανατοποθέτηση και η δράση των Μπεκτασήδων και των Αλεβιτών μέσα στα εθνικά κράτη, καθώς και οι στρατηγικές επιβίωσης των κοινοτήτων, οι κοινοτικές συμπεριφορές και τελετουργίες και οι σημασίες εκφράσεων όπως η «σιωπηλή» κοινότητα, ο «νεο-αλεβισμός» στην Ευρώπη κ.ά.

Πρώτη ημέρα, 3 Νοεμβρίου 2023
15:00 Εισαγωγή.
Ισλαμικός μυστικισμός και τάγματα σούφι (ταρικάτ): ένα θρησκευτικό και κοινωνικό φαινόμενο
Αγγελική Ζιάκα: Ισλαμικός μυστικισμός, τάγματα σούφι και μπεκτασισμός
Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης: Το Ισλάμ στη σύγχρονη Ελλάδα: από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο
εθνικό κράτος.

Πρώτη ενότητα: Ιστορικές και θρησκευτικές ρίζες του αλεβισμού-μπεκτασισμού
Riza Yildirim: Η διαμόρφωση της πνευματικής γενεαλογίας (silsila) των Μπεκτασήδων: μια αναθεωρητική ματιά στη διαμορφωτική περίοδο της ιστορίας τους
Zeynep Aydogan: Πριν από τον μπεκτασισμό: η λατρεία των αγίων και η χάραξη δρόμων συνέχειας
Heath Lowry: Μπεκτασικά προσκυνήματα, ιεροί τόποι και αρχιτεκτονική

Δεύτερη ημέρα, 4 Νοεμβρίου 2023
9:30 Δεύτερη ενότητα: Το κράτος και οι Αλεβίτες-Μπεκτασήδες
Gulay Yilmaz: Ο δεσμός γενιτσάρων και Μπεκτασήδων: η αλληλένδετη ιστορία και οι κοινωνικοπολιτικές δυναμικές έως το 1826
Cem Kara: Το κλείσιμο του τάγματος των Μπεκτασήδων το 1826 και οι θρησκευτικές και ρητορικές του συνέπειες
Zeynep Turkyilmaz: Ανάμεσα στην επιτήρηση και την αντίσταση: οι κοινότητες των Αλεβιτών-Μπεκτασήδων την εποχή του Αμπντούλ Χαμίτ
Brett Wilson: Οι τεκέδες των Μπεκτασήδων στην Τουρκική Δημοκρατία

11.30 Τρίτη ενότητα: Κοινότητες Μπεκτασήδων-Αλεβιτών στα Βαλκάνια, την Ελλάδα και την Ευρώπη
Sara Kuehn: Ο αλβανικός και ο βορειομακεδονικός μπεκτασισμός μετά τη δεκαετία του 1990
Yilmaz Kahraman: Η αναβίωση του αλεβισμού στην Ευρώπη
Γιώργος Μαυρομμάτης και Ayse Karahuseynoglu: Ιστορική επισκόπηση του μπεκτασισμού στην Ελλάδα: άνθρωποι, χώροι, παραδόσεις και πνευματικές αλληλεπιδράσεις
Ευάγγελος Αρεταίος: Οι Αλεβίτες-Μπεκτασήδες στην Ελλάδα: μια σύγχρονη μελέτη περίπτωσης
Αγγελική Ζιάκα: Σύντομη παρουσίαση του έργου ICE με φωτογραφίες από γιορτές των Μπεκτασήδων-Αλεβιτών στη Θράκη

Μέρος 1:

Μέρος 2:

Γεύμα

16.00 Τέταρτη ενότητα: Μπεκτασική πνευματικότητα και πρακτικές
Mark Soileau: Ο τέλειος άνθρωπος στον μπεκτασικό λόγο και την πρακτική
Ayhan Aydin: Τεκέδες και μπαμπάδες: ένα πνευματικό δίκτυο. Ιεροί χώροι, φύση και άγιοι άνθρωποι
Melih Duygulu: Η μουσική των Μπεκτασήδων στα Βαλκάνια

16.30 Πέμπτη ενότητα: Ένα σύγχρονο «μουχαμπέτ»
Συντονισμός: Zeynep Turkyilmaz
Ahmet Karahuseyin: Πρόεδρος της επιτροπής των Αλεβιτών μουσουλμάνων της Θράκης
Dertli Divani: Αλεβίτης άσικ (λαϊκός ποιητής-τραγουδιστής), Τουρκία
Huseyin Sinan Ulusoy: Χατζή Μπεκτάς, Τουρκία Cemalettin Aydin: Χατζή Μπεκτάς, Τουρκία
Hisen Sulejmani: Ερευνητής-συγγραφέας, Παγκόσμιο Κέντρο Μπεκτασήδων, Αλβανία

Τρίτη ημέρα, 5 Νοεμβρίου 2023
Επίσκεψη στον τεκέ του Σεγίτ Αλή Σουλτάν και στη γιορτή του Νοεμβρίου (Κουρμπάν) του Mürsel Bali
(προαιρετική)