Σχετικά με την έκθεση
Το Ερευνητικό Κέντρο MOHA και η Πρωτοβουλία Δημόσιων Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (SNFPHI) στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια παρουσίασαν την έκθεση «Άβατο» των καλλιτεχνών Latent Community (Σωτήρης Τσιγάνος και Ionian Bisai) στο Μουσείο Μοχάμετ Άλι στην Καβάλα, από τις 14 Ιουνίου έως τις 24 Ιουλίου 2025.
Οι καλλιτέχνες της Latent Community, Σωτήρης Τσιγάνος και Ionian Bisai, συλλέγουν και παρουσιάζουν ιστορίες που συχνά μένουν ανείπωτες, κάτω από την επιφάνεια της δημόσιας συνείδησης. Το πιο πρόσφατο έργο τους, με την υποστήριξη της Πρωτοβουλίας Δημόσιων Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (SNFPHI) στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και του Ερευνητικού Κέντρου MOHA, εστιάζει στο Άβατο (όρος που χρησιμοποιείται κυρίως σε θρησκευτικό πλαίσιο για έναν χώρο απαγορευμένο στις γυναίκες ή στους αμύητους), ένα χωριό της Ξάνθης όπου ζει μια κοινότητα που οι τρίτοι θεωρούν μαύρη.
Αρχικά, οι δύο καλλιτέχνες ήθελαν να φωτίσουν την εκτεταμένη αλλά συχνά παραγνωρισμένη ιστορία της παρουσίας μαύρων ανθρώπων στην Ελλάδα και να διερευνήσουν πώς αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι του Άβατου την ιστορία και την ταυτότητά τους. Ορισμένοι στην περιοχή υποστηρίζουν ότι η κοινότητα είναι ζωντανό κατάλοιπο του δουλεμπορίου του Μοχάμετ Άλι (ή του γιου του, Ιμπραήμ), ενώ άλλοι, χωρίς τεκμήρια, συνδέουν την παρουσία της με στρατιώτες από γαλλικές αποικίες την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως συμβαίνει συχνά, το αρχικό σχέδιο δεν εξελίχθηκε όπως αναμενόταν. Οι μαύροι κάτοικοι του Άβατου, κατά κύριο λόγο τουρκόφωνοι αγρεργάτες, έδειξαν μικρό ενδιαφέρον για έρευνες σχετικά με το παρελθόν τους ή για στοχασμούς σχετικά με τη θέση τους στη σημερινή Ελλάδα. Και με το δίκιο τους· δεν οφείλουν σε κανέναν εξηγήσεις. Επιπλέον, έχουν μάθει να είναι καχύποπτοι απέναντι σε όσους εμφανίζονται με μικρόφωνα, κάμερες και διερμηνείς για να κάνουν ερωτήσεις, και γνωρίζουν πόσο επικίνδυνο μπορεί να είναι να τοποθετηθεί κανείς σε οποιαδήποτε ταυτότητα, «Έλληνας», «Μαύρος», «Τούρκος» ή «Μουσουλμάνος». Όπως έλεγαν οι δύο καλλιτέχνες στις πρώτες μέρες του έργου, «Ό,τι κι αν πει κανείς στο Άβατο, είναι λάθος».
Μετά από αρκετές επισκέψεις, έγινε φανερό ότι, εκτός από τις συνεντεύξεις και την αρχειακή έρευνα, το να περπατούν σιωπηλά μαζί με ντόπιους στις καθημερινές τους διαδρομές ανάμεσα σε καλαμποκιές και βοσκοτόπια, έξω από τα καθιερωμένα δίκτυα μετακίνησης, και να καταγράφουν ηχοτοπία μπορούσε να γίνει για τη Latent Community ένας τρόπος πρόσβασης σε ένα απόθεμα μνήμης και ιστορίας κρυμμένο σε χειρονομίες, τελετουργίες και σχέσεις με τον κόσμο των ζώων. Η ειρωνεία του να καταφεύγουν στο περπάτημα σε έναν τόπο που το όνομά του σημαίνει απαγόρευση εισόδου δεν τους διέφυγε. Στην έκθεση διακρίνεται ένας τόνος ειρωνείας απέναντι στις παραδοχές που έφεραν μαζί τους απ’ έξω και που ανατράπηκαν τόσο γρήγορα στο Άβατο.
