Όπως και άλλες πλευρές του ισλαμικού πολιτισμού, η ισλαμική τέχνη ήταν αποτέλεσμα της συνάντησης λαών και πολιτισμών, όπου αραβικές, περσικές, μεσοποταμιακές και αφρικανικές παραδόσεις διαπλέκονταν. Ξεκινώντας από αυτή τη βάση και απορρίπτοντας την απεικόνιση έμβιων όντων, οι μουσουλμάνοι καλλιτέχνες διαμόρφωσαν σταδιακά ένα δικό τους ύφος, που απομακρυνόταν ουσιαστικά από τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή τέχνη της εποχής τους. Τρία είδη διακόσμησης ξεχωρίζουν ως βασικά γνωρίσματα της ισλαμικής τέχνης: οι φυτικές συνθέσεις, τα γεωμετρικά σχήματα και η καλλιγραφία.
Η χρήση φυτικών μοτίβων στην ισλαμική τέχνη συνδέεται, βέβαια, σε κάποιο βαθμό με την ισλαμική απαγόρευση της απεικόνισης έμβιων όντων. Η αναπαράσταση της φύσης είναι περισσότερο αφηρημένη και λιγότερο ρεαλιστική απ’ ό,τι στη δυτική τέχνη. Στη φυτική διακόσμηση, φυτά, κλαδιά, φύλλα και λουλούδια πλέκονται και συνδέονται μεταξύ τους και συχνά δεν ξεχωρίζουν από τις γεωμετρικές γραμμές γύρω τους, όπως στα αραβουργήματα. Οι μουσουλμάνοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν το φύλλωμα με ιδιαίτερη λεπτότητα, κυρίως γύρω από τόξα και παράθυρα. Τα φυτικά μοτίβα επεκτάθηκαν σε πολλά διακοσμητικά αντικείμενα, όπως κεραμικά, υφάσματα, χαλιά και τα πολύχρωμα πλακάκια που συχνά καλύπτουν μεγάλες επιφάνειες σε θρησκευτικούς ή δημόσιους χώρους.
Κυρίαρχο ρόλο στην τέχνη της Ανατολής παίζει και η γεωμετρία, που επιτρέπει στους καλλιτέχνες να αφήσουν ελεύθερη τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους. Ένας από τους λόγους για την ανάπτυξη της γεωμετρικής τέχνης ήταν η πολυπλοκότητα και η δημοτικότητα της γεωμετρίας ως επιστήμης, που άνθισε στον ισλαμικό κόσμο. Έτσι γεννήθηκε μια νέα μορφή τέχνης, βασισμένη αποκλειστικά σε μαθηματικούς κανόνες και γεωμετρικά σχήματα, όπως κύκλοι, τετράγωνα, τρίγωνα και αστέρια. Μεγάλα κτίσματα, ανάκτορα, τεμένη, λουτρά και κήποι ακολουθούν τα μέτρα της γεωμετρίας και της συμμετρίας. Σε μικρότερη κλίμακα, τα χαλιά και τα κιλίμια έγιναν καμβάς για μοτίβα με γεωμετρική ακρίβεια.
Η ανάπτυξη της καλλιγραφίας ως διακοσμητικού στοιχείου οφείλεται στη σημασία που αποδίδουν οι μουσουλμάνοι στο ιερό τους βιβλίο, το Κοράνιο, που υπόσχεται θεία ευλογία σε όσους το διαβάζουν και το γράφουν. Αυτό δείχνει ότι ο σκοπός της ισλαμικής καλλιγραφίας δεν ήταν μόνο να διακοσμήσει, αλλά και να λατρέψει και να τιμήσει τον Θεό. Ανάλογα, στη χριστιανική τέχνη η απεικόνιση της μορφής του Θεού, η αγιογραφία, θεωρείται ιερή πράξη. Στην ανεικονική ισλαμική τέχνη, αντίθετα, ιερή πράξη θεωρείται η μεταγραφή του λόγου του Θεού με τα ωραιότερα καλλιγραφικά γράμματα. Τα καλλιγραφικά κείμενα κοσμούν όχι μόνο βιβλία και επιστολές, αλλά και θρησκευτικά κτίρια, δημόσια μνημεία και τάφους.
Πολλοί μουσουλμάνοι καλλιτέχνες έζησαν και πέθαναν στην πλήρη αφάνεια. Τόσο στην ευρωπαϊκή μεσαιωνική όσο και στην ανατολική τέχνη, ήταν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας να υπογράφει ο καλλιτέχνης το έργο του με το όνομά του. Σημασία είχε το αποτέλεσμα της δουλειάς του, όχι η ταυτότητά του. Η γνώση των επιστημών και των τεχνών, άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους, ενσωματωνόταν στις συντεχνίες των τεχνιτών, που ήταν οι οργανωμένοι φορείς της παραδοσιακής τέχνης.
Οι δυτικοί μελετητές συχνά θεώρησαν την τέχνη της Ανατολής περιορισμένη, με μειωμένη καλλιτεχνική δημιουργικότητα. Το Ισλάμ θεωρήθηκε ότι περιόριζε το καλλιτεχνικό ταλέντο, και η τέχνη του κρινόταν συχνά με βάση την απαγόρευση της απεικόνισης μορφών και δραματικών σκηνών. Έκριναν όμως με τα κριτήρια και τους κανόνες της Δύσης. Στην πραγματικότητα, η ισλαμική τέχνη έχει ριζικά διαφορετική οπτική και αξία. Αντικείμενα ισλαμικής τέχνης άρχισαν να διακινούνται στους εμπορικούς δρόμους που συνέδεαν την Ασία με την Ευρώπη: μεταξωτά, μουσελίνες, χαλιά και κεραμικά. Έτσι οι Ευρωπαίοι γνώρισαν την τέχνη της Ανατολής, γοητεύτηκαν από αυτήν και την ενσωμάτωσαν στη μόδα, στα κτίριά τους και στην καθημερινή τους ζωή.