Ελιά
Επιστημονική ονομασία: Olea
Οικογένεια: Oleaceae
Περίοδος ανθοφορίας: Απρίλιος – Μάιος
Περιγραφή
Η ελιά είναι αειθαλές δέντρο ή θάμνος, με μικρά, λογχοειδή φύλλα, σκουροπράσινα στην πάνω επιφάνεια και ασημένια στην κάτω. Τα άνθη είναι αρκετά μικρά και λευκά, ενώ ο καρπός της, η ελιά, ωριμάζει και συγκομίζεται στα τέλη του φθινοπώρου και στις αρχές του χειμώνα. Οι ελιές ευδοκιμούν σε εύκρατα κλίματα χωρίς ακραίες θερμοκρασίες ή υγρασία. Γι’ αυτό είναι διαδεδομένες στη μεσογειακή ζώνη, όπως στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία, την Τουρκία και την Αλγερία. Οι παραθαλάσσιες περιοχές θεωρούνται ιδιαίτερα κατάλληλες για την καλλιέργειά της. Τα δέντρα φυτεύονται σε ευθείες σειρές ή σε ρομβοειδή διάταξη. Η έκταση όπου καλλιεργούνται ελιές ονομάζεται «ελαιώνας». Η κανονική διάρκεια ζωής μιας ελιάς είναι 300 έως 600 χρόνια, υπάρχουν όμως και αιωνόβιες ελιές σε όλο τον κόσμο, με ηλικία που ξεπερνά τα 1000 χρόνια.
Χρήσεις & ιστορία
Ο καρπός της ελιάς είναι απαραίτητος για τη μεσογειακή διατροφή. Καταναλώνεται ως έχει, κυρίως όμως με τη μορφή του προϊόντος του, του ελαιολάδου. Προσφέρει φυτικές ίνες, μέταλλα και φυσικά αντιοξειδωτικά. Ήδη από το 4000 π.Χ. ήταν γνωστή η χρήση του ελαιολάδου για τις θεραπευτικές αλλά και τις καλλυντικές του ιδιότητες. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν εκχύλισμα φύλλων ελιάς για τη διατήρηση των σωμάτων των νεκρών (μούμιες).
Στην αρχαία ελληνική παράδοση η ελιά θεωρούνταν ιερή και βρισκόταν υπό την προστασία της θεάς Αθηνάς. Η θεά είχε χαρίσει στους Αθηναίους την πρώτη ελιά χτυπώντας με το δόρυ της τον βράχο της Ακρόπολης, ανακηρύσσοντας τον εαυτό της προστάτιδα θεά της Αθήνας και νικώντας έτσι τον Ποσειδώνα. Ο Αρισταίος, γιος της Κυρήνης και του Απόλλωνα, που διδάχτηκε από τις Νύμφες τα μυστικά της φύσης, ήταν εκείνος που διέδωσε στους ανθρώπους τη γνώση της επεξεργασίας της ελιάς. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες οι νικητές έπαιρναν ως έπαθλο τον κότινο, ένα κλαδί ελιάς, ενώ στη μεγάλη γιορτή των Παναθηναίων η ιερή ελιά του Ερεχθείου είχε ουσιαστικό ρόλο. Το κλαδί της ελιάς χρησιμοποιείται ευρέως ως σύμβολο ειρήνης, με προέλευση την ελληνορωμαϊκή και τη χριστιανική παράδοση.