ΚΗΠΟΙ
Μια ματιά στους κήπους της οικίας του Μοχάμετ Άλι
Το Ερευνητικό Κέντρο MOHA ιδρύθηκε το 2006 στην Καβάλα ως φορέας έρευνας και είναι επίσημα αναγνωρισμένο από την ελληνική πολιτεία (άρθρο 3 παρ. 2 του ν. 4310/2014). Πρωταρχικός του στόχος είναι η ανάδειξη της πολυπολιτισμικότητας της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και η προώθηση του διαθρησκευτικού και διαπολιτισμικού διαλόγου με τη συμβολή δράσεων επιστημονικού, εικαστικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα.
Το MOHA στεγάζεται και δραστηριοποιείται σε δύο σημαντικά μνημεία της πόλης της Καβάλας, το Ιμαρέτ και την οικία του Μοχάμετ Άλι. Η αποκατάσταση των δύο μνημείων περιελάμβανε και τη διαμόρφωση των κήπων τους, παρόλο που η πρωτοβουλία αυτή δεν περιλαμβανόταν στις συμβατικές υποχρεώσεις της επένδυσης. Ως αποτέλεσμα, τα δύο κτίρια προσφέρουν μεγάλα συμπλέγματα αστικών κήπων που συμβάλλουν στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και κατ’ επέκταση στη βελτίωση του αέρα στο άμεσο περιβάλλον τους. Ταυτόχρονα, τα δέντρα με τις πυκνές φυλλωσιές έδωσαν καταφύγιο σε αμέτρητα πουλιά, ενώ η φύτευση σχεδιάστηκε με σκοπό την προσέλκυση εντόμων επικονιαστών. Η σημαντική χλωριδική ποικιλομορφία επέτρεψε σε πολλές μέλισσες να βρουν τροφή και χώρους αναπαραγωγής.
Η διαχείριση των κήπων των δύο μνημείων είναι αυστηρά οικολογική και ακολουθούνται συγκεκριμένες πρακτικές:
- Απελευθερώσεις ωφέλιμων εντόμων που προστατεύουν και προφυλάσσουν τα φυτά
- Εκριζώσεις χωρίς μηχανήματα
- Επαναχρησιμοποίηση πράσινων αποβλήτων
- Πρακτικές που υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα (ενδιαιτήματα για νομάδες μέλισσες, προσθήκη τροφής και νερού)
- Φυτεύσεις τοπικών ποικιλιών, όπως παλιές ποικιλίες τριαντάφυλλων, βιολογικά αρωματικά φυτά, οπωροφόρα δέντρα με χρώματα που προσελκύουν τις μέλισσες, γιασεμιά και αγιόκλημα που αγαπούν οι μέλισσες
- Λογική άρδευση
- Αυστηρή και περιορισμένη χρήση μόνο βιολογικών προϊόντων για την καταπολέμηση ασθενειών και παρασίτων, που εφαρμόζονται μόνο μετά την περίοδο ανθοφορίας
Η εποχή μας σηματοδοτεί – ακόμη από την αρχή της πρώτης δεκαετίας του 2000 – την καταστροφική απώλεια αποικιών μελισσών παγκοσμίως, λόγω της μείωσης των οικοτόπων τους. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει γρήγορα τα εύθραυστα οικοσυστήματα που τις φιλοξενούν. Η φράση «Σώστε τις μέλισσες» συγκινεί τους ανθρώπους που αντιλαμβάνονται τη δυσχερή θέση των νομάδων μελισσών, που αποτελούν το 75% των πολύτιμων επικονιαστών.
Αντιλαμβανόμενοι τον επιτακτικό κίνδυνο που επιφέρει η μείωση του πληθυσμού της μέλισσας, με την καθολική αποδοχή της σπουδαιότητάς της στην ισορροπία της φύσης, το Ερευνητικό Κέντρο MOHA συντάσσεται με τις παγκόσμιες προσπάθειες προστασίας των μελισσών.
Οι κήποι της οικίας του Μοχάμετ Άλι Πασά
Στη χερσόνησο της Παναγίας, στην Παλιά Πόλη της Καβάλας, ανάμεσα σε λιθόστρωτα δρομάκια και παλιά παραδοσιακά σπίτια, βρίσκεται η οικία του Μοχάμετ Άλι Πασά. Το κτίριο περιβάλλεται από τις τρεις πλευρές από κήπους που αναπτύσσονται σε διάφορα επίπεδα. Οι κήποι προστάτευαν την ιδιωτικότητα του αρχοντικού, το οποίο παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας οθωμανικής κατοικίας του 18ου αιώνα.
Γύρω στο 1929, όταν η Ελληνική Κοινότητα της Αιγύπτου και η ελληνική κυβέρνηση θέλησαν να τιμήσουν τον Μοχάμετ Άλι Πασά, τον μεταρρυθμιστή της Αιγύπτου, αποφασίστηκε να στηθεί ανδριάντας του ηγεμόνα στη γενέτειρά του, την Καβάλα. Τα επόμενα χρόνια απαλλοτριώθηκαν οι γύρω εκτάσεις και ιδιοκτησίες για τη διαμόρφωση της πλατείας που μέχρι σήμερα φέρει το όνομα του Μοχάμετ Άλι. Τον έφιππο ανδριάντα του Πασά φιλοτέχνησε ο Έλληνας γλύπτης Κωνσταντίνος Δημητριάδης, ενώ οι εργασίες διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου έγιναν υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα των βασιλικών ανακτόρων της Αιγύπτου Ερνέστο Βερούτσι Μπέη. Το 1935 η πλατεία είχε ολοκληρωθεί, ο ανδριάντας είχε στηθεί και ο περιβάλλων χώρος μαζί με την πλατεία Μοχάμετ Άλι είχε πάρει τη σημερινή του μορφή. Προστέθηκαν σκάλες και κλιμακωτά επίπεδα και διαμορφώθηκαν κήποι.
Το 2001, μετά από χρόνια εγκατάλειψης και φθοράς, η ελληνική εταιρεία Ιμαρέτ Α.Ε. ανέλαβε τη μίσθωση και την αποκατάσταση των δύο αιγυπτιακών μνημείων της Καβάλας, του Ιμαρέτ και της οικίας του Μοχάμετ Άλι, με στόχο μια σύγχρονη χρήση συμβατή με την ταυτότητα, την πολιτιστική σημασία και την ιστορία τους. Η αποκατάσταση ολοκληρώθηκε το 2005, σύμφωνα με τα αυστηρότερα διεθνή πρότυπα αποκατάστασης. Σήμερα το Ιμαρέτ είναι ένα ιστορικό ξενοδοχείο boutique, ενώ η οικία του Μοχάμετ Άλι λειτουργεί ως μουσείο και ως έδρα του Ερευνητικού Κέντρου MOHA.
Οι κήποι του αρχοντικού αποκαταστάθηκαν επίσης, ώστε να αποδίδουν τη γοητεία ενός αυθεντικού, περίκλειστου ισλαμικού κήπου. Η ποικιλία των φυτών, η θέα στην πόλη και στο λιμάνι της και οι ήχοι των πουλιών που φωλιάζουν στα δέντρα συνθέτουν ένα μοναδικό σκηνικό για τους επισκέπτες του μουσείου. Εδώ καλλιεργούνται τριαντάφυλλα, ρίγανη, λεβάντα και φυτά πλούσια σε χρώματα και αρώματα, που προσελκύουν εκατοντάδες νομάδες μέλισσες, αφοσιωμένες στην επικονίαση των φυτών, που κρατούν τους κήπους ανθισμένους.
